Charakterystyka:
Kocanki piaskowe (Helichrysum arenarium) – gatunek roślin z rodziny astrowatych. Występuje na rozległych obszarach środkowej i wschodniej Europy oraz w Azji sięgając na wschodzie po wschodnią Syberię, a poza tym w Azji Środkowej i południowo-zachodniej. W Polsce gatunek jest pospolity na niżu. Osiąga od 10 do 30cm wysokości. Kwitnie od lipca do października. Kocanki mają drobne pomarańczowo-żółto-złociste, rzadziej bladożółte kwiatki zebrane w koszyczki. Rośnie na glebach piaszczystych, ubogich, w miejscach nasłonecznionych, ale toleruje też przejściowe ocienienie.
Ona sama i jej nazwa w wielu językach jest symbolem nieśmiertelności ze względu na to, że kwiaty kocanek nie więdną i zachowują swój wygląd na bardzo długo. Przystrajały głowę Apolla, boga sztuk, patrona męskiej urody i zdrowia. Podczas I wojny światowej zaczęto dymem palonej kocanki oczyszczać powietrze w szpitalach. A prawdziwe zainteresowanie jej właściwościami leczniczymi przyniosła druga połowa XX wieku.
Skład chemieczny:
Kwiatostan kocanki piaskowej jest surowcem zielarskim. Zawiera chalkony, flawonoidy, żółty chalkon – izosalipurpozyd, naryngeninę, kemferol, apigeninę, luteolinę i kwercetynę; kwasy fenolowe (kawowy, syryngowy, protokatechowy, kumarowy); garbniki; fitosterole (kampesterol, beta-sitosterol), hydroksykumaryny (umbeliferon, eskuletyna, skopoletyna); olejek eteryczny (0,05%); barwniki (arenol, homoarenol); ftalidy (5,7-dwuhydroksyftalid) oraz trójterpeny (kwas ursolowy).
Właściwości:
Kocanki maja zastosowanie w fitoterapii chorób wątroby od średniowiecza. Składniki czynne kwiatostanów i ziela kocanki działają antyseptycznie, przeciwzapalnie, rozkurczowo, żółciopędnie, żółciotwórczo i ochronnie na miąższ wątroby. Olejek eteryczny hamuje rozwój bakterii Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Mycobacterium oraz drożdżaków (Candida albicans). Antybiotyczne właściwości mają również kwasy fenolowe i flawonoidy. Terpeny, fenolokwasy, kwercytryna, kempferol, helichryzyna (flawonoid) i naryngenina pobudzają wydzielanie żółci i działają przeciwzapalne. Kwercytryna działa odtruwająco na wątrobę.
Preparaty zawierające kocankę stosowane są w niewydolności wątroby, zastojach żółci, kamicy żółciowej, żółtaczce, uszkodzeniu miąższu wątroby, w stanach zapalnych układu żółciowego, w zaburzeniach trawienia po usunięciu pęcherzyka żółciowego. Kocanka piaskowa działa rozkurczająco na mięśnie pęcherzyka żółciowego. Pod wpływem tego surowca zwiększa się wypływ żółci do dwunastnicy. Oprócz działania żółciotwórczego kwiat kocanki piaskowej pobudza czynność wątroby. Stąd surowiec stosowany jest w chorobach wątroby spowodowanych uszkodzeniem miąższu tego narządu i niedostatecznym wytwarzaniem żółci, a także w stanach skurczowych i zapalnych dróg żółciowych, kamicy żółciowej, atonii pęcherzyka żółciowego i skurczu zwieracza Oddiego. Wyciągi z kocanki wywierają też dość silne działanie moczopędne, przeciwartretyczne i odtruwające, dlatego są zalecane w terapii dny, zatruć i obrzęków. Pobudzają funkcje sekrecyjne trzustki. Jest środkiem łagodnym o powolnym i długotrwałym działaniu i dlatego nie powinien być zalecany do doraźnego usuwania kolki żółciowej, a raczej jej zapobiegania. Kocanki są również skuteczne w leczeniu chorób układu oddechowego (zakażenia, stany zapalne). Zalecane przy kaszlu, alergii, chrypce, bólu gardła.
Zastosowanie:
W przypadku kocanki piaskowej często stosuje się napary lub nalewki. Jako środek żółciopędny i pobudzający wydzielanie soków trawiennych zaleca się podanie doustne naparu. Aby go przygotować, należy zalać kilka koszyczków kwiatowych kocanki piaskowej (około 1-2 g surowca) 500 ml wrzącej wody i parzyć przez 20 minut. Tak przygotowany napar zaleca się pić 2-3 razy dziennie. Przygotowanie nalewki z kocanki piaskowej również jest proste: 1 część kocanki należy dodać do 5 części alkoholu 70% i macerować 7-14 dni, codziennie potrząsając butelką. Po przygotowaniu nalewki należy pić 1 łyżeczkę dziennie w kieliszku wody.
Źródła:
- https://rozanski.li/295/kocanki-jeszcze-kwitna-helichrysum-flos-helichrysi-flores-stoechados-w-fitoterapii/
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Kocanki_piaskowe
- https://zywienie.medonet.pl/produkty-spozywcze/ziola/kocanka-wlasciwosci-skladniki-odzywcze-zastosowanie/lwr57r0
- Miód i surowce roślinne w leczeniu chorób wątroby i pęcherzyka żółciowego – Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia – Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich, Poznań
